140 lượt xemHen phế quản (hay còn gọi là hen suyễn) là tình trạng viêm mạn tính đường thở, làm tăng tính đáp ứng đường thở (co thắt, phù nề, tăng tiết đờm) gây tắc nghẽn, hạn chế luồng khí đường thở, làm xuất hiện các dấu hiệu khò khè, khó thở, nặng ngực và ho tái diễn nhiều lần, thường xảy ra ban đêm và sáng sớm, có thể hồi phục tự nhiên hoặc do dùng thuốc.
Cơn hen cấp là những đợt khó thở cấp tính nặng nề kèm theo thở rít do tắc nghẽn đường thở đột ngột. Cơn hen cấp có thể xuất hiện bất kỳ thời điểm nào nhưng thường xuất hiện về đêm, làm bệnh nhân phải thức giấc, ngồi dậy để thở. Cơn hen có thể xuất hiện trên bệnh nhân đã được kiểm soát tốt nhưng đột nhiên tiếp xúc với yếu tố gây nguy cơ. Tuy nhiên, trong phần lớn các
trường hợp, sự xuất hiện những cơn hen đồng nghĩa với việc điều trị kém hoặc bệnh nhân không tuân thủ điều trị.
Ngoài ra, bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc ngừa cơn đã kiểm soát mà tiếp xúc với yếu tố gây dị ứng làm bùng phát cơn hen cấp, cụ thể như: thời tiết thay đổi, dị ứng thức ăn, phấn hoa, làm việc gắng sức, cảm cúm, côn trùng cắn đốt, khói thuốc lá…
Những dấu hiệu báo trước một cơn hen phế quản sắp xuất hiện là ngứa họng, ngứa mũi, hắt hơi, ho, chảy nước mắt, nước mũi… Sau những dấu hiệu đó, cơn hen phế quản xuất hiện với các triệu chứng: khò khè nặng cả khi bệnh nhân hít vào lẫn thở ra, ho liên tục, thở rất nhanh. Nếu nhận biết và điều trị kịp thời triệu chứng khó thở sẽ cải thiện sau vài phút đến vài giờ. Nếu chậm trễ các triệu chứng nặng hơn như: đau ngực, nặng ngực, nói khó, cảm giác lo âu, bất an, mặt nhợt nhạt, vã mồ hôi, tím môi và đầu chi. Tình trạng trên nếu kéo dài bệnh nhân sẽ bị giảm oxy máu, dẫn đến thiếu máu não làm bệnh nhân bị ngất, mất ý thức… có thể tử vong. Khi có những dấu hiệu trên buộc phải xử trí cấp cứu kịp thời, tốt nhất là xử trí tại nhà ( nếu có thuốc) trước khi đi bệnh viện.
Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu đầu tiên của cơn hen, việc cần làm đầu tiên là tránh xa (nếu có thể được) những yếu tố làm cơn hen xuất hiện, đó là những yếu tố gây nên tình trạng dị ứng ví dụ như phấn hoa, lông thú vật, mùi khói thuốc lá, hóa chất… Bước tiếp theo là sử dụng thuốc tùy theo mức độ cơn hen.
Nếu tại nhà có thuốc thì ưu tiên hàng đầu là thuốc giãn phế quản dạng hít Ventolin MID (bình xịt định liều ), xịt từng nhát một và hít sâu vào mỗi lần 2 nhát. Sau 20 phút chưa giảm tiếp tục 2 nhát nữa và sau 20 phút vẫn chưa giảm tiếp tục xịt 2 nhát nữa. Trong 1 giờ có 6 nhát xịt mà không giảm thì phải chuyển nhập viện ngay, hoặc thuốc Formoterol/Budesonide ( Symbicort) hít 2 nhát mỗi lần, nếu không giảm sau 10 – 20 phút nhắc lại liều trên, liều tối đa 12 nhát trong 24 giờ. Trường hợp tại nhà có máy phun khí dung ( phun mù ), nên cho bệnh nhân sử dụng thuốc phun Ventolin 5mg đối với trẻ trên 5 tuổi và người lớn hoặc 2,5mg cho trẻ dưới 5 tuổi.
Nếu không có thuốc hít hoặc xịt có thể sử dụng thuốc uống: Theophyllin 100mg uống 1-3 viên/lần cách 6 giờ hoặc Salbutamol 4mg uống 1 viên/lần cách 3 đến 4 giờ (đối với trẻ em thì dùng Slbutamol 2mg). Corticoid toàn thân dùng sớm ngay khi có thể, tốt nhất ngay trong giờ đầu Prednisolone 40 – 60mg uống ( viên 5mg uống 8- 10 viên ). Dù cắt được cơn hay không, bệnh nhân nên đến gặp bác sĩ điều trị chuyên khoa để được tư vấn và hướng điều trị tiếp sẽ tốt hơn.
Điều quan trọng nhất mà bệnh nhân cần nhớ là phải mang theo thuốc cắt cơn dạng ống hít bên mình mọi lúc mọi nơi dù bệnh hen đã được kiểm soát hoàn toàn hay chưa để tránh những sự cố đáng tiếc có thể xảy ra. Tuy nhiên, bệnh nhân tuyệt đối không nên lạm dụng thuốc cắt cơn. Trong trường hợp bệnh nhân có cơn hen phế quản nhiều lần trong một tuần có nghĩa là bệnh hen chưa được kiểm soát, khi đó bệnh nhân nên đến Bác sĩ chuyên khoa để được khám, tư vấn và chỉnh liều thuốc điều trị duy trì phù hợp.+
BSCK1 Nguyễn Hoàng Phúc
Đăng ngày 12/9/2019
